Dwangvluchten ethisch verantwoord

ETIENNE Vermeersch wordt volgende week verwacht met zijn eindrapport over de verwijderingen, dat hij maakte in opdracht van minister van Binnenlandse Zaken Patrick Dewael (VLD). De taak kwam er begin vorig jaar nadat onder de federale politie nogal wat ongenoegen was ontstaan over de veroordeling van vier rijkswachters voor de dood van de Nigeriaanse asielzoekster Sémira Adamu. De repatrieerders voelden zich daarmee in de rug gestoken door hun oversten en eisten klare spelregels.

In het ontwerp van haar eindconclusies - waarop de moraalfilosoof nog wat aanvullingen plande - zegt de commissie-Vermeersch dat het Belgische verwijderingsbeleid inderdaad niet transparant is, noch voor de politiediensten, noch voor de vreemdelingen. Elke asielzoeker die België binnenkomt, moet daarom volgens de commissie in een stappenplan duidelijk worden uitgelegd hoe de hele asiel- en verwijderingsprocedure werkt. De asielzoeker moet tekenen voor ontvangst. De commissie vindt zelfs dat België, naar Zweeds model, best een proefproject opzet waarbij de kandidaat-vluchteling van het begin tot het einde verplicht gevolgd wordt door een coach-begeleider.

De commissie zegt dat dwangmaatregelen tegen onwillige vertrekkers nodig zijn, gewoon omdat niet aanvaard mag worden dat mensen illegaal in het land verblijven. ,,Wie dwang afwijst en alleen de ,zachtmoedigen' daadwerkelijk wil verwijderen, terwijl diegenen die zich krachtdadig verzetten, mogen blijven, schept een onrechtvaardige situatie.'' Zodra een persoon ,,onder controle werd gebracht of geïmmobiliseerd'', is volgens de commissie wel elke gewelddaad, als straf of weerwraak, totaal onaanvaardbaar.

Volgens Vermeersch ligt daarin een duidelijke grens, en moet dat ook in regelgeving en de opleiding van de politieagenten duidelijk worden gemaakt. De commissie vindt overigens dat 6 procent van de arbeidstijd van de repatrieerders aan opleiding moet worden besteed, met veel aandacht voor rollenspelen. Op die manier kan de politie volgens de commissie ook geweld voorkomen. Vermeersch stelt dat de principes over de dwang en hun toepassing ook duidelijk in de rechtspraak moeten worden vastgelegd en dat voor vervolging duidelijke instructies moeten worden overgemaakt aan de parketten-generaal.

Bij de gedwongen repatriëring mogen boeien worden gebruikt tijdens het taxiën van het vliegtuig en de eigenlijke vlucht. Tijdens het opstijgen en het landen mag dat in principe niet, tenzij de veiligheid van de politieagenten of de vlucht zelf in gevaar komt. Het moet dan wel om boeien gaan die snel weer kunnen worden losgemaakt; ook de toestemming van de boordcommandant is nodig.

De commissie zegt uitdrukkelijk dat medicatie nooit mag worden toegediend om de verwijdering te vergemakkelijken. Als de uitgewezen persoon wegens extreme emoties of fysieke problemen een medische behandeling nodig heeft, moet de verwijdering worden gestopt. Elke vrouw die moet worden verwijderd, moet een zwangerschapstest ondergaan. Bij een probleemloze zwangerschap kan ze tot 24 weken zwangerschap worden gerepatrieerd, ook als ze zich verzet. Na 36 weken gebeuren geen verwijderingen meer.

Tijdens de hoorzittingen werd vanuit de niet-gouvernementele organisaties gepleit voor videoapparatuur om de handelingen van de repatrieerders te controleren. De commissie-Vermeersch verwerpt dat. Bij een lijnvlucht is er volgens Vermeersch voldoende sociale controle door passagiers en cabinepersoneel, bij een beveiligde vlucht vliegen inspectiediensten mee.