Intellectuelen genoeg in ons land

,,Een intellectueel moet een kind hebben, een boom planten en een boek schrijven''

 

Mark Eyskens

,,Een intellectueel is iemand die wel eens nadenkt, maar daarom niet alle oplossingen kent''

Frank Vander Linden, Muzikant

,,Een intellectueel is iemand met een solide mening die het ook kan verwoorden''

Etienne Vermeersch, Filosoof

,,Extremisten, radicalen en simplisten kunnen geen intellectuelen zijn''

Mark Eyskens, Minister van Staat

Door Dirk MUSSCHOOT

Volgens Kurt Van Eeghem, Van Dale in de hand, is een intellectueel ,,iemand met een hoge algemene ontwikkeling die beschouwelijk is aangelegd, zorgvuldig nadenkt en verstandelijk overweegt'. De definitie voor intellectueel is voor muzikant Frank Vander Linden ,,iemand die wel eens nadenkt, maar daarom niet alle oplossingen kent.' Vander Linden zei gisteren op Radio 1 dat hij intellectueel, in tegenstelling tot anderen, helemaal niet als een scheldwoord ziet. ,,Ik zou mezelf geen intellectueel noemen, maar ik lees wel boeken. Lezen en luisteren kan nooit kwaad.''

Minister van Staat en professor Marc Eyskens zegt het, zoals we dat van hem gewoon zijn, meer plastisch: ,,Je moet drie dingen doen om een echte intellectueel te kunnen worden genoemd: je moet een kind hebben, een boom planten en een boek schrijven.''

Media schuldig

Van Eeghem hing begin deze week in onze krant een bijzonder negatief beeld op van onze maatschappij, die volgens hem wordt geregeerd door koning middenmaat, de pseudo-intellectueel. ,,Wordt het geen tijd dat we intellectuelen gaan kweken?'', vroeg hij zich hardop af.

Volgens professor en filosoof Etienne Vermeersch is dat helemaal niet nodig, want we hebben in ons land intellectuelen zat. ,,Vlaanderen heeft veel mensen met een solide mening die dat ook kunnen verwoorden. We hebben echter veel te weinig kanalen om mensen met ideeën en meningen aan bod te laten komen. Op VTM hebben we Polspoel & Desmet, maar dat programma beweegt zich vrijwel hoofdzakelijk op het politieke vlak. Canvas heeft Morgen Beter, een programma dat te kort is en bovendien te laat op de avond wordt uitgezonden. Dan heb je nog Jean-Pierre Rondas op Klara en dat is het zowat.''

Mark Eyskens deelt de mening van Vermeersch. ,,Het heeft allemaal te maken met de mediatisering. Er is geen tijd en plaats meer om een genuanceerde mening in de media te krijgen. Je moet tegenwoordig de sanering van de sociale zekerheid kunnen uitleggen in dertig seconden. Nou, dat gaat niet, hé!''

Vermeersch: ,,Neem nu de asielproblematiek. Daar kun je inhoudelijk heel zinvolle dingen over zeggen. Alleen, waar krijg je nog de tijd om daar een grondig op door te gaan? Het rapport van de Commissie Vermeersch II over de asielproblematiek is 105 bladzijden dik. Wie heeft dat gelezen? Bijna niemand! Er is geen gebrek aan intellectuelen, maar aan een forum voor intellectuelen.''

Wikken en wegen

Waarom hebben intellectuelen een slechte naam? Mark Eyskens weet het. ,,Intellectuelen worden vaak als onrealistisch en wereldvreemd beschouwd. Als aarzelaars ook. Er was eens een Britse personeelsadvertentie waarin werd gezocht naar een eenhandige econoom, iemand die bijgevolg niet te veel kon wikken en wegen: on the other hand... Mensen die te veel relativeren zijn dan weer niet interessant voor de media, nietwaar?''

Geef intellectuelen een forum en we zullen ze leren kennen en waarderen, zegt Vermeersch. Dat pakweg de televisiekijker daar niet zal willen naar kijken en luisteren, is volgens hem niet waar. ,,Vorig jaar was er de Canvasreeks Grote Vragen waaraan werd deelgenomen door kardinaal Danneels, historica Sophie De Schaepdrijver, wetenschapster Christine Van Broeckhoven en mijzelf. Die reeks heeft heel veel succes gekend. Men moet het gewoon doén. Ik stel vast dat men het publiek voortdurend onderschat. Neem nu een programma als Recht van Antwoord van Goedele Liekens. Ik heb daar al regelmatig heel interessante discussies gezien. Een gesprek over de kinderwens van zwaar gehandicapte personen bijvoorbeeld, ik ben blij dat zoiets daar aan bod kon komen - met bovendien zeer ernstige gedachten en argumenten voor en tegen! Ik vind dat een zinvolle bijdrage tot het intellectuele debat.''

Slechte pedagogen

Het probleem met veel intellectuelen is volgens Mark Eyskens dat ze vaak slechte pedagogen zijn. ,,Als ze prof aan de universiteit zijn krijgen ze het in hun lessen niet uitgelegd en als ze een boek schrijven is dat onleesbaar, met bovendien veel te veel voetnoten.''

Vallen die intellectuele inhouden nog wel aan een gewoon' publiek te verkopen? ,,De wereld wordt steeds complexer, dus het wordt er niet makkelijker op'', zegt Mark Eyskens.

,,We moeten opnieuw tijd maken voor een intellectueel gesprek,'' vindt Etienne Vermeersch. ,,Dat doe je dus niet in een televisiegesprek van drie minuten. Als je iemand als Johan Braeckman (Universiteit Gent) een halfuur, maar liefst iets meer, de tijd geeft om de evolutietheorie uit te leggen, dan ga je daar geen kijker of luisteraar mee verliezen. Wel integendeel.''

Vlaamse intellectuelen

Wie zijn dan onze grote intellectuelen? Etienne Vermeersch schudt er moeiteloos enkelen uit zijn mouw. ,,Het muziekleven in Vlaanderen staat op een bijzonder hoog niveau. Voorbeelden te over: Philippe Herreweghe, Paul Van Nevel, Jos Van Immerseel, de broers Kuijken. Ook op filosofisch vlak hebben we mensen die meetellen. Neem nu de problematiek van intelligent design (de theorie dat de wereld geschapen is door een hogere macht, nvdr) en de evolutietheorie. Johan Braeckman, mijn opvolger aan de universiteit, is daar een eminent kenner van. Freddy Mortier (Universiteit Gent) op het gebied van de bio-ethica, Koen Raes (Universiteit Gent) als het over euthanasie gaat, Luc Deliëns (VUB) voor het wetenschappelijk onderzoek in verband met euthanasie. Op bio-ethisch gebied zijn wij de absolute wereldtop. Dat is toch dankzij onze intellectuelen.''

Mark Eyskens: ,,Ik zie aan de universiteit veel verzuurde intellectuelen omdat ze geen maatschappelijke aanknopingspunten meer hebben. In de Angelsaksische wereld is dat helemaal anders. Daar laat bijvoorbeeld de politieke wereld zich voeden door think tanks van intellectuelen. Het is in zo'n context dat er boeken worden geschreven waar men jaren later nog over spreekt. Om er twee te noemen: The Clash of Civilisations van Samuel Huntington en The End of History van Francis Fukuyama. Dat zijn bestsellers geworden!''

Pseudo-intellectuelen

En de pseudo-intellectuelen, de mensen die doen alsof ze weten waar Abraham de mosterd haalt, maar doorgaans niet verder geraken dan het debiteren van wat citaten (van een ander)? ,,Die haal je er zo uit'', zegt Mark Eyskens. ,,Neem nu de politiek. Vandaag zitten er in het parlement veel meer afgestudeerden dan pakweg vijftig jaar geleden. Dat wil nog niet zeggen dat dat allemaal intellectuelen zijn. Een intellectueel is iemand met een grote geestelijke nieuwsgierigheid die in staat is zijn eigen specialiteit te overstijgen en zich kan inleven in een andere denkwijze dan de zijne. Voor een intellectueel is een andersdenkende niet noodzakelijk een verkeerd denkende. Een intellectueel is doorgaans zeer tolerant. Bijgevolg kunnen extremisten, radicalen en simplisten geen intellectuelen zijn. Zij die in de politiek bijvoorbeeld de zaken simpeler voorstellen dan ze zijn, en voortdurend oneliners gebruiken, zijn geen intellectuelen.''

Eyskens ziet het ook wel: we leven in een maatschappij die steeds meer (en niet noodzakelijk politiek) geregeerd wordt door de pseudo-intellectuelen. ,,Demagogie is in tegenwoordig. We leven in een maatschappij waarin almaar uitroeptekens worden gepland. Het is evident dat... ! Hoe vaak hoor je dat niet? We zouden beter wat minder uitroeptekens planten en wat meer vraagtekens zaaien.''